اعتیاد ، اختلال مصرف مواد ، علایم و ولع مصرف

اعتیاد به مواد به چه معناست؟

اعتیاد

اعتیاد به موادی مانند هروئین ، کوکائین ، نیکوتین یا الکل عبارت از الگوی رفتاری پاتولوژیک ناشی از مصرف مواد (1) ، بدون توانایی کنترل میل به مصرف و بدون توجه به عواقب منفی آن شناخته می شود(2 ,3) . بر اساس کتاب جامع طبقه بندی بیماریهای روانپزشکی-  ویرایش پنجم (DSM – 5)  (4) وجود سه معیار از 7 معیار زیر برای مدت 12 ماه مداوم را اختلال اعتیاد گفته می شود :

  • بروز علایم ترک اعتیاد ( Withdrawal )
  • تحمل ( Tolerance ) ، به معنای نیاز به افزایش تدریجی مقدار مصرف برای دستیابی به اثرات دلخواه یا عدم برخورداری از اثر دلخواه در صورت ادامه مصرف مقدار قبلی
  • مصرف مواد به میزان یا مدتی بیشتر از تخمین خود فرد
  • تمایل دائمی با کوشش های ناموفق برای ترک یا کنترل مصرف مواد
  • صرف زمان زیادی برای مصرف ، تهیه و رهایی از علایم ترک ناشی از ماده
  • قطع یا کاهش فعالیت های شغلی ، اجتماعی و تفریحی بدلیل مصرف مواد یا عوارض آن
  • ادامه مصرف با وجود علایم جسمی ، روانی و اجتماعی ناشی از مصرف مواد

علایم ترک  اعتیاد یا  withdrawal

علایم ترک  اعتیاد یا  withdrawal نیکوتین احساس های منفی ناشی از پرهیز از مصرف آن است که شامل تحریک پذیری  ( irritability ) ، اضطراب ( anxiety ) ، خلق افسرده  ( depressed mood ) ، مشکل تمرکز ( concentration difficulty ) ، افزایش اشتها ، بیخوابی و بیقراری ( restlessness ) است (5) .

اساس ملکولی رفتارهای اعتیادی ناشی از تغییرات متابولیسم نرونهایی است که به دارویی حساس ( sensitive ) می شوند و در ادامه با تغییر خصوصیات نرونی و ارتباطات سلولی باعث رفتارهایی چون وابستگی ( dependence ) ، تحمل ( tolerance ) و میل به مصرف مواد ( craving ) می گردد(6) .

تعریف وسوسه

جامع ترین تعریف وسوسه توسط تیفانی و همکارانش در سال 1999 بیان شد که وسوسه را دارای طیف وسیعی از پدیده های شناختی شامل انتظارات تاثیرات تقویت کننده مثبت و رهایی ازعلایم منفی ناشی از پرهیز ( Emotionality ) ، نگرش نسبت به اثرات مواد  (Expectancy )، قصد و برنامه ریزی مصرف جهت نتایج مثبت  ( Purposefulness )و کنترل بر مصرف اجبارگونه ( Compulsivity ) بیان کردند(15) .

علایم وسوسه

بر خلاف فرضیه های سنتی درباره وسوسه که آن را صرفاَ ناشی از محرومیت دارویی (7) و یا یادگیری شرطی کلاسیک (8) می پنداشتند(9 ,11) .

فرضیه جامع اخیر در مورد وسوسه علاوه بر نقش دو فرضیه فوق ، مدلهای شناختی وسوسه شامل 4 مدل :

  • cognitive labeling model
  • outcome expectancy model
  • dual-affect model
  • cognitive processing model

را نیز در تعریف وسوسه دخیل میداند و وسوسه را حاصل تعبیر و تفسیر احساسات، علایم ترک ، خلق مثبت یا منفی شرطی شده فرد در طول مصرف یا پرهیز از آن ، ذکر میکند که شخص در زمان مقتضی به آنها علامت یا نشان وسوسه نسبت می دهد ، بنابراین حتی عوامل فرهنگی و اجتماعی را نیز در تعریف وسوسه در جوامع مختلف دخیل می دانند  (11) .

وسوسه را می توان حاصل سوءگیری توجه  *1، سوءگیری حافظه2 * و سوءگیری تفسیر 3* در نشانه های مرتبط با آن دانست(12 ,13) .

مطالعات متعددی به طور واضح , نشان گر وجود سوءگیری توجه در بین افراد معتاد به مواد و حتی درجاتی در افراد ترک کرده در مقایسه با افراد بدون سابقه مصرف مواد است بنابراین حتی تا سال ها پس از ترک ماده مصرفی در آنها قابل تشخیص است(14) .

بنابراین در افراد معتاد یک سو گیری انتخابی به نشانه های مرتبط با مواد وجود دارد که آنها را نسبت به افراد عادی سریع تر تشخیص داده 4* و ارزیابی 5* میکنند این سوءگیری توجه و سوءگیری ارزیابی نشانه های مرتبط با مواد در افراد معتاد باعث ارزیابی شناختی اتوماتیک شخص وابسته و در نتیجه وسوسه و مصرف مجدد مواد می گردد (12) .

*1 – Attention bias
*2 – Memory bias
*3 – Interpretational bias
*4 – Detecting
*5 – Processing

منبع : دکتر شهرام قربانی

دانلود فایل PDF : دانلود

پیام بگذارید